Chưa đầy 24h sau tuyên bố sẽ huy động quân đội tiếp quản thị trường điều quốc gia, Tổng thống Tanzania đã làm động thái kép, vừa sa thải Bộ trưởng Nông nghiệp và Bộ trưởng Thương mại...

Thông tin từ vụ điều Tanzania 2018

(14/11/2018) Thông tin từ vụ điều Tanzania 2018

Chưa đầy 24h sau tuyên bố sẽ huy động quân đội tiếp quản thị trường điều quốc gia, Tổng thống Tanzania đã làm động thái kép, vừa sa thải Bộ trưởng Nông nghiệp và Bộ trưởng Thương mại, đồng thời đặt chương trình thu mua điều dưới sự điều phối trực tiếp của chính phủ.

Công nhân tại một công đoạn sản xuất hạt điều tại tỉnh Mtwara, Tazania

Thời hạn chót ngày thứ Hai, 12/11 của Tổng thống John Magufuli bị các thương nhân buôn bán hạt điều trên toàn quốc Tanzania phớt lờ. Cộng thêm tình trạng sản phẩm ứ đọng tại các vùng nông thôn kéo dài nhiều tuần qua đã buộc ông Magufuli gật đầu với giải pháp đưa quân đội vào chiến dịch thu mua, bất chấp những chỉ trích nhằm thẳng vào ông, rằng Tổng thống chẳng những tận dụng cơ hội này để dìm lực lượng đối lập, mà còn hút thêm sự ủng hộ từ cử tri vùng điều vốn lâu nay chịu ảnh hưởng từ phe này.

Hôm cuối tuần qua, một nhóm 13 công ty thu mua điều từng nắm quyền kiểm soát toàn thị trường tung ra tối hậu thư “1,3", tức là chỉ chấp nhận thu mua mỗi kg điều ở mức 1,3 USD. Nhưng Tổng thống Magufuli gạt ngay lập tức. Một mặt ông muốn được thu mua theo giá thị trường để kiếm lòng cử tri, mặt khác ông ấn định mức giá cơ bản lấy tại vùng Mtwara là 1,43 USD/kg. Chính phủ của ông Magufuli tin rằng, với mức giá đó nông dân cũng không bị thiệt, mà kim ngạch xuất khẩu cũng chẳng suy chuyển là bao.

Một thực tế là chính quyền của ông Magufuli chưa từng đưa ra được một phương án hữu hiệu cho ngành điều - mặt hàng nông sản của quốc gia châu Phi này. Sự lúng túng thấy rõ khi mà trước thời điểm sa thải 2 Bộ trưởng, Tổng thống Magufuli cũng ký sắc lệnh giải thể Hiệp hội Điều 

Tanzania, đồng thời thu hồi quyết định bổ nhiệm Chủ tịch Hiệp hội Anna Abdallah. Tất cả các biện pháp đó đều chưa giải quyết được tình trạng bế tắc của thị trường.

Ông Magufuli đã thị uy bằng việc đến thăm một đơn vị quân sự, trực tiếp kiểm tra 75 xe tải trong danh sách sẽ được huy động tham gia kế hoạch thu mua hạt điều. Nhưng điều đó chẳng có tác dụng với lực lượng đối lập. Họ lập luận rằng, theo quy định, với mỗi khoản chi vượt 600 tỷ shilling (khoảng 4,3 tỷ USD), Chính phủ phải xin chuẩn thuận từ Quốc hội. Lãnh đạo đảng đối lập Zitto Kabwe tuyên bố, ông không ngại đối mặt với chính phủ bởi luật pháp “tự khắc" sẽ chống lại Tổng thống Magufuli.

Tiến sĩ Azaveli Lwaitama từ Đại học Josiah Kibira của Tanzania đặt câu hỏi chính phủ sẽ lấy đâu ra tiền để trang trải cho một chương trình tốn kém như vậy. “Đến các thương nhân còn lưỡng lự không dám quyết thì họ lấy đâu ra tiền, chưa kể đến việc các quân nhân tự khắc lại có kinh nghiệm thu mua như các nhà buôn hay sao?", ông Kibira nói.

Giá thu mua hạt điều thường được ấn định theo một thỏa thuận - thường ít có giá trị pháp lý - trực tiếp giữa thương nhân với người trồng trọt. Không phải gần đây mâu thuẫn mới nảy sinh, mà từ năm 2013 việc nông dân bất bình với các doanh nghiệp đã châm ngòi cho nhiều vụ bạo loạn xã hội. Vào thời điểm đó, phóng viên Erick Nampesya của kênh BBC cho biết thỏa thuận mua bán thông thường thường được thiết lập bằng dạng văn bản viết tay giữa hợp tác xã với người nông dân. Theo thời giá năm 2014, thỏa thuận mua bán là 1.200 shilling/kg (0,74 USD), nhưng đến kỳ thu hoạch tháng 10, giá bị dìm xuống một nửa hoặc non nửa. Những người nông dân bức xúc chẳng những không bán hạt điều mà còn kéo vào các khu thị trấn đập phá và phóng hỏa đốt bất cứ những gì “chướng tai gai mắt".

Đức Huy

Nguồn: Báo Nông nghiệp Việt Nam