(03/9/2026) Hạt điều: ’vua’ xuất khẩu, nhưng gồng mình nhập nguyên liệu

Đạt kim ngạch gần 2,9 tỷ USD với 412.026 tấn xuất khẩu trong 7 tháng đầu năm, ngành điều Việt Nam tiếp tục giữ vững ngôi vương toàn cầu khi chiếm gần 90% thị phần tại Mỹ và thiết lập mức giá đỉnh hơn 7.600 USD/tấn tại Đức. Thế nhưng, nghịch lý nhức nhối xảy ra, là vùng nguyên liệu teo tóp.

Một xu hướng phân hóa rõ rệt về chủng loại hạt điều. Ảnh: BPO

Doanh nghiệp xoay xở thế nào với các chủng loại hạt điều?

Thống kê trong nước cho thấy một xu hướng phân hóa rõ rệt về chủng loại. Nếu như "ngôi vương" truyền thống là hạt điều W320 trong 7 tháng đầu năm ghi nhận sự sụt giảm, chỉ đạt 136.300 tấn với trị giá gần 953 triệu USD, giảm 10,6% về lượng và hơn 13% về trị giá so với cùng kỳ năm 2025, thì điểm sáng lại thuộc về các phân khúc khác.

Hạt điều W240 vươn lên mạnh mẽ, đạt 66.100 tấn, trị giá gần 486 triệu USD (tăng gần 20% về lượng và 17,3% về trị giá), đồng thời nâng tỷ trọng đóng góp từ 13,3% lên 16%.

Đặc biệt, nhóm hạt điều LP (nhân điều mảnh vỡ lớn) ghi nhận mức tăng trưởng vượt trội, tăng hơn 151% về lượng và vượt 189% về trị giá so với tháng trước.

Sự dịch chuyển này phản ánh cách các nhà chế biến lớn buộc phải điều chỉnh danh mục sản phẩm để thích ứng với khẩu vị, nhu cầu đang phân hóa từ thị trường quốc tế.

Những "đầu tàu" và áp lực từ nguyên liệu ngoại nhập

Để duy trì vị thế quốc gia xuất khẩu điều hàng đầu thế giới - đạt kim ngạch 2,9 tỷ USD với 412.026 tấn tính đến hết 7 tháng đầu năm, thì vai trò định hình thị trường thuộc về các doanh nghiệp quy mô lớn như tập đoàn ofi Việt Nam, Long Sơn, Hoàng Sơn 1, hay các đơn vị chú trọng chuẩn hữu cơ như Visimex và Duy Linh.

Chính hệ thống nhà máy tự động hóa và năng lực tài chính của nhóm doanh nghiệp này đã giúp hạt điều Việt Nam chinh phục các tiêu chuẩn khắt khe.

Đơn cử như việc áp mức giá trung bình vượt trội hơn hẳn các đối thủ tại Đức (đạt 7.619 USD/tấn trong 5 tháng đầu năm), hay chiếm lĩnh gần 90% thị phần nhập khẩu tại Mỹ.

Tuy nhiên, đằng sau bề nổi của những thương vụ xuất khẩu giá trị cao là một thực tế trớ trêu: vùng nguyên liệu nội địa đang teo tóp dần.

Diện tích trồng điều tại các thủ phủ như Bình Phước hay Đồng Nai ngày càng bị thu hẹp trước áp lực chuyển đổi sang các loại cây trồng có hiệu quả kinh tế ngắn hạn cao hơn.

Toàn ngành sở hữu công suất chế biến khổng lồ hơn 4 triệu tấn, nhưng vùng nguyên liệu nội địa lại teo tóp quanh mốc 301.000ha và tiếp tục giảm 2 - 3% mỗi năm. Việc này buộc các doanh nghiệp đầu tàu như Long Sơn hay Hoàng Sơn 1 phải chi hàng tỷ USD nhập khẩu thô Tây Africa (Bờ Biển Ngà, Nigeria) và Campuchia.

Khi nào mới hết danh “công xưởng gia công"?

Việc phụ thuộc vào nguyên liệu ngoại biến động theo mùa vụ không chỉ khiến biên lợi nhuận bị bào mòn, mà còn đặt ngành điều vào thế bị động trước những biến động về giá cước, chuỗi cung ứng toàn cầu và sự cạnh tranh gay gắt ngay tại cửa khẩu thu mua.

Thành công về thị phần tại Mỹ, và về uy tín ở phân khúc cao cấp tại châu Âu đã chứng minh năng lực chế biến của Việt Nam. Dẫu vậy, để vượt qua giới hạn của một "công xưởng gia công", ngành điều rất cần những chính sách vĩ mô đồng bộ nhằm quy hoạch lại vùng nguyên liệu nội địa, gắn kết chặt chẽ hơn nữa giữa người trồng và các nhà máy chế biến lớn như Long Sơn hay Hoàng Sơn 1.

Chỉ khi tự chủ được nguồn cung từ gốc, chuỗi giá trị xuất khẩu hạt điều mới thực sự vững chãi trước những cơn gió ngược của thị trường toàn cầu.