(14/5/2026) Hội nghị Hạt - Quả khô Quốc tế (INC) - Ma Cao (Trung Quốc) - 2026: Ngành Điều toàn cầu 2026 - 2027: Quy mô đã ngang hàng với hạnh nhân, nhưng vẫn thiếu một “Nhạc Trưởng” đích thực

Tại Hội nghị Hạt - Quả khô Quốc tế lần thứ 43 do Hội đồng Hạt Quả khô Quốc tế (INC) tổ chức tại Ma Cao (Trung Quốc) từ ngày 12 - 14 tháng 5 năm 2026, phiên tọa đàm về hạt điều (Cashews Round Table) đã mang đến một bức tranh khá toàn diện về ngành điều toàn cầu: từ sản lượng, chế biến, thương mại, xu hướng tiêu dùng cho đến triển vọng thị trường tại Mỹ, châu Âu, Trung Đông và Trung Quốc.

Toàn cảnh Hội nghị - Hình: T.V.Q.

Điểm đáng chú ý nhất của báo cáo chính tại Tọa đàm này không nằm ở những con số sản lượng hay xuất khẩu riêng lẻ, mà ở một nhận định chiến lược, đó là: “Ngành điều toàn cầu hiện đã tiến rất gần quy mô ngành hạnh nhân nhưng toàn ngành gần như chưa có bất kỳ chương trình quảng bá tiêu dùng toàn cầu thống nhất nào như ngành hạnh nhân California đã làm suốt nhiều thập kỷ qua".

Liệu đây có thể là “dư địa tăng trưởng" đem đến những bước ngoặt tiếp theo của ngành điều thế giới?

Quy mô ngành điều đã tiệm cận ngành hạnh nhân

Theo báo cáo của INC, sản lượng điều thô toàn cầu niên vụ 2025/ 2026 đạt khoảng 6,38 triệu tấn. Nếu quy đổi theo tỷ lệ thu hồi nhân khoảng 25 - 26,5%, quy mô nhân điều toàn cầu đã tiến tới khoảng 1,6 triệu tấn nhân - gần tương đương với sản lượng hạnh nhân (đã bóc vỏ) toàn cầu.

Trong khi đó, ngành hạnh nhân đã xây dựng được hệ sinh thái marketing toàn cầu rất bài bản với nhân tố tích cực là Ban Hạnh nhân California - Hoa Kỳ, với ngân sách quảng bá khoảng 80 triệu USD mỗi năm, trong đó khoảng 2/3 dành cho việc “tạo ra nhu cầu tiêu dùng toàn cầu".
Ngược lại, ngành điều toàn cầu gần như “tăng trưởng tự nhiên" hoàn toàn:

- Chưa có chiến dịch quảng bá tiêu dùng thống nhất,
- Chưa có định vị toàn cầu mạnh về dinh dưỡng,
- Chưa có chiến lược branding tập thể,
- Chưa có cơ chế tài trợ marketing chung cho toàn ngành.

Điều này cho thấy “dư địa tăng trưởng" của ngành điều vẫn còn rất lớn nếu có thể hình thành một “Chương trình kích cầu tiêu dùng toàn cầu" tương tự ngành hạnh nhân.

Châu Phi tiếp tục là trung tâm nguồn cung nguyên liệu toàn cầu

Báo cáo cho thấy Tây Phi vẫn là khu vực quyết định nguồn cung điều toàn cầu. Riêng Bờ Biển Ngà tiếp tục giữ vị trí quốc gia sản xuất điều lớn nhất thế giới với sản lượng ước khoảng 1,4 - 1,5 triệu tấn.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là châu Phi không còn chỉ đóng vai trò cung cấp nguyên liệu hạt điều thô. Công suất chế biến tại châu Phi đã tăng hơn 180% trong những năm gần đây, từ khoảng 260 nghìn tấn lên hơn 729 nghìn tấn.

Dù vậy, báo cáo cũng chỉ ra một thực tế quan trọng:

- Chi phí chế biến tại châu Phi vẫn cao hơn Việt Nam và Ấn Độ,
- Nhiều mô hình chế biến phụ thuộc mạnh vào chính sách ưu đãi xuất khẩu,
và việc cắt giảm chính sách thưởng xuất khẩu tại Bờ Biển Ngà đang khiến nhiều doanh nghiệp phải xem xét lại chiến lược “sơ chế" của mình.

Một điểm chưa được báo cáo phân tích sâu nhưng đang ảnh hưởng rất lớn tới thương mại điều toàn cầu là chất lượng điều thô giữa các nguồn gốc - xuất xứ đang có sự phân hóa mạnh hơn trước. Các vấn đề còn tồn tại như:

- Độ ẩm,
- Độ teo nhân (Shrinkage),
- Tỷ lệ hàng phế,
- Độ bể của nhân điều,
- Bảo quản trong kho,
- Và độ ổn định của tỷ lệ nhân thu hồi.

đang trở thành yếu tố quyết định giá trị thương mại thực tế, thay vì chỉ nhìn vào sản lượng thu hoạch danh nghĩa.

Việt Nam tiếp tục thống trị thị trường nhân điều

Báo cáo tái khẳng định vai trò trung tâm của Việt Nam trong chuỗi cung ứng nhân điều toàn cầu. Năm 2025, Việt Nam nhập khẩu hơn 3,12 triệu tấn điều thô và xuất khẩu gần 798 nghìn tấn nhân điều.

Đây vẫn là quốc gia có năng lực chế biến lớn nhất thế giới.

Tuy nhiên, một điểm đáng chú ý là báo cáo chưa phân tích sâu về lợi thế công nghệ và tự động hóa của Việt Nam - điều mà nhiều người quan tâm - yếu tố đang ngày càng quan trọng trong bối cảnh:

- Thiếu lao động,
- Chi phí nhân công tăng,
- và cạnh tranh chế biến ngày càng khốc liệt.

Hiện nay, các doanh nghiệp Việt Nam đang quan tâm nâng cấp các hệ thống:

- Phân loại bằng công nghệ AI,
- Phân cỡ bằng công nghệ quang học,
- Cắt chẻ điều bằng rô bốt tự động,
- Công nghệ chiên rang đời mới,
- Truy xuất dữ liệu sản xuất

đang giúp nhiều nhà máy Việt Nam duy trì lợi thế cạnh tranh so với các quốc gia chế biến mới nổi.

Trong dài hạn, đây có thể là “hào kinh tế" quan trọng hơn cả lợi thế quy mô.

Nhu cầu tiêu dùng vẫn tăng nhưng đang thay đổi cấu trúc

Một trong những thông điệp xuyên suốt của báo cáo là nhu cầu điều toàn cầu vẫn tương đối bền vững, đặc biệt tại:

- Châu Âu,
- Mỹ,
- Trung Quốc,
- và Ấn Độ - thị trường tiêu thụ điều lớn nhất thế giới.

Xu hướng “Ăn nhẹ lành mạnh" (Healthy snacking) tiếp tục là động lực lớn nhất của ngành điều. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm tới:

- Chất đạm thực vật (Plant-based protein),
- Chất béo tốt,
- Thức ăn nhanh (snack) lành mạnh,
- Và thực phẩm tiện lợi.

Tuy nhiên, cấu trúc nhu cầu đang thay đổi rõ rệt.

Tại châu Âu, thị trường đang trở nên “định hướng giá trị" (value-driven) hơn:

- Người tiêu dùng nhạy cảm giá hơn,
- Nhãn hiệu riêng (Private label) tăng mạnh,
- Các sản phẩm hạt hỗn hợp (Mix-nut) giá hợp lý phát triển nhanh hơn sản phẩm điều cao cấp đơn lẻ.

Trong khi đó, tại Trung Quốc, nhu cầu điều đang chuyển dịch từ sản phẩm quà tặng dịp lễ sang tiêu dùng hằng ngày như một sản phẩm sức khỏe.

Đặc biệt, thế hệ Gen Z tại Trung Quốc đang trở thành nhóm tiêu dùng mới rất quan trọng với tần suất mua hạt trung bình hơn 3 lần mỗi tháng.

Những rủi ro lớn chưa được phân tích đầy đủ

Dù báo cáo khá toàn diện, vẫn còn một số vấn đề chiến lược chưa được đề cập sâu.

Thứ nhất là vấn đề logistics và cước tàu. Hiện nay, cước tàu không còn là “chi phí phụ", mà đã trở thành một phần cấu thành giá điều. Khủng hoảng khu vực Biển Đỏ, kênh đào Suez, những lô hàng bị rớt chuyến (Rolling cargo) và phí chiến tranh đang ảnh hưởng trực tiếp tới ngành điều:

- Giá CIF,
- Vòng quay vốn,
- Thời gian giao hàng,
- và biên lợi nhuận (margin) của các nhà chế biến

Thứ hai là vấn đề tài chính ngành. Báo cáo nói nhiều về sản lượng nhưng chưa phản ánh rõ thực trạng:

- Biên lợi nhuận thấp,
- Áp lực lãi suất,
- Dòng tiền (cash flow),
- Tồn kho,
- và chu kỳ “Giá cao nhưng lợi nhuận thấp" (High-price but low-profit) mà nhiều doanh nghiệp đang đối mặt.

Thứ ba là ESG và truy xuất nguồn gốc. Trong vài năm tới, các yêu cầu như:

- Quy định cấp phá rừng của EU (EU Deforestation-free Regulation - EUDR),
- Truy xuất phác thải khí nhà kính (Carbon footprint),
- Chứng nhận vườn trồng (Farm mapping),
- Quy trình thẩm định bắt buộc (Due diligence),
- Truy xuất nguồn gốc (Traceability)

có thể trở thành “giấy phép để được vào thị trường EU".

Đây sẽ là áp lực rất lớn không chỉ với châu Phi mà cả các nhà chế biến và xuất khẩu tại châu Á.

Giai đoạn phát triển tiếp theo của ngành điều

Điểm thú vị nhất của báo cáo là nó cho thấy ngành điều đang bước vào một giai đoạn hoàn toàn mới.

Trong nhiều năm, ngành điều chủ yếu phát triển nhờ:

- Tăng dân số,
- Tăng thu nhập,
- và xu hướng tiêu thụ thực phẩm, ăn vặt (snack) có nguồn gốc tự nhiên.

Nhưng hiện nay, điều đã bắt đầu:

- Cạnh tranh trực tiếp với hạnh nhân,
- Tham gia thị trường protein thực vật,
- Mở rộng sang các sản phẩm thay thế cho sữa bò (Dairy alternatives),
- Dinh dưỡng thể thao (Sports nutrition),
- và thực phẩm chức năng.

Nếu ngành điều toàn cầu có thể:

- Xây dựng chiến lược marketing tập thể,
- Định vị mạnh hơn về sức khỏe,
- Tiêu chuẩn hóa chất lượng,
- và phát triển thương hiệu toàn cầu,

thì tốc độ tăng trưởng trong 10 năm tới có thể còn vượt xa giai đoạn vừa qua.

Nói cách khác, ngành điều có thể đã đi gần hết “giai đoạn tăng trưởng tự nhiên" và đang đứng trước cơ hội bước sang “giai đoạn tăng trưởng được dẫn dắt bằng chiến lược".

(Bài viết có sử dụng một số thông tin, số liệu từ Đại hội INC tại Macao (Trung Quốc) tháng 5/ năm 2025 và của VINACAS cùng một số nhận định chủ quan của tác giả. Bài viết không vì mục đích thương mại hay quảng bá cho sản phẩm cụ thể. Bài viết được chia sẻ đến Hội viên VINACAS tham khảo).

Đ.H.G. (Ghi)

Nguồn: VP VINACAS