(16/9/2025) Chủ tịch Tập đoàn Phúc Sinh hiến kế giúp các doanh nghiệp nông sản vươn mình, chấm dứt chuyện ”giải cứu”

Doanh nghiệp nông nghiệp bị "trói" bởi 5 điểm nghẽn

Chiều 15/9, tại Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam (VPSF) 2025, phiên chuyên đề “Khoa học công nghệ – Đổi mới sáng tạo: Sức bật để vươn mình", ông Phan Minh Thông – Chủ tịch HĐQT Phúc Sinh Group nhận định, ngành nông nghiệp Việt Nam – lĩnh vực trụ cột tạo sinh kế cho 60-65% dân số – đang đối mặt với những thách thức to lớn, đòi hỏi một sự chuyển mình mạnh mẽ.

Dù Việt Nam là một trong những quốc gia cung cấp nông sản hàng đầu thế giới như trà, tiêu, cà phê, gạo, quế, hồi…, theo ông Thông, phần lớn doanh nghiệp vẫn đang xuất khẩu thô, giá bán chưa cao, chuỗi giá trị chưa khép kín. Chúng ta đang đứng trên mỏ vàng nhưng có quá nhiều "điểm nghẽn". Thứ nhất, quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún: Đây là vấn đề dai dẳng, gây khó khăn cho việc áp dụng công nghệ và hiện đại hóa sản xuất. Thứ hai, việc kiểm soát an toàn vệ sinh thực phẩm còn lỏng lẻo.

Ông Thông dẫn chứng câu chuyện nhức nhối về cà phê và hồ tiêu. Dù Phúc Sinh đã nỗ lực xây dựng vùng trồng bền vững suốt 10 năm, nhưng chỉ vì gần đây sầu riêng tăng giá nên nông dân đã trồng xen sầu riêng vào vườn cà phê, hồ tiêu rồi bón phân vô tội vạ, sử dụng các hóa chất bảo vệ thực vật. Điều này khiến lượng thuốc bảo vệ thực vật từ sầu riêng lan sang các cây trồng khác, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng nông sản xuất khẩu.

Ông nhấn mạnh rằng các quy định về an toàn vệ sinh thực phẩm ở Việt Nam hiện nay còn mơ hồ và lỗi thời. Nhiều quy định đã tồn tại đến 20 năm, đẩy những sản phẩm "ngon lành" lên cao mà không có sự kiểm soát chặt chẽ.

Thứ ba, mặc dù Việt Nam là nước sản xuất nhiều mặt hàng nông nghiệp thuộc top 1, 2, 3 thế giới, nhưng lại không chủ động được khâu bán hàng và giá cả thường rất khiêm tốn so với giá trị thực mà chúng ta xứng đáng được hưởng.

Thứ tư, hầu như các doanh nghiệp mới chỉ tập trung xuất khẩu nguyên liệu thô. Ước tính có tới 85-95% sản phẩm như cà phê, hồ tiêu, hạt điều hay trà được xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu. Điều này không chỉ làm giảm giá trị gia tăng mà còn dẫn đến sự lãng phí tài nguyên và các công đoạn hành chính rườm rà như hoàn thuế VAT.

Ông Thông cho biết, riêng ngành hạt tiêu và cà phê, giá trị hoàn thuế mỗi năm lên đến 9 tỷ USD, tạo ra một khối lượng công việc khổng lồ không cần thiết về thuế cho doanh nghiệp và cơ quan quản lý. Đồng thời, quy định hoàn thuế này còn khiến các doanh nghiệp rơi vào cảnh khó khăn về dòng tiền bởi tiền bị "giam" hàng tháng trời.

Thứ năm, ông Thông cho rằng thị trường nội địa chưa được quan tâm đúng mức. Sản phẩm ngon nhất thường được ưu tiên xuất khẩu, trong khi thị trường nội địa lại chấp nhận sản phẩm chất lượng thấp hơn, thậm chí là "tôm nhiễm khuẩn". Điều này xuất phát từ việc chúng ta không chủ động về an toàn thực phẩm và không có sự phân loại tiêu chuẩn rõ ràng cho thị trường trong nước.

"Chưa kể các chi phí đầu tư nhà máy, logistics cao và thủ tục phức tạp, làm giảm sức cạnh tranh... Hệ quả là doanh nghiệp Việt vẫn phụ thuộc vào giá thế giới, dễ bị chao đảo khi thị trường biến động, trong khi giá trị gia tăng phần lớn nằm ở nước ngoài," ông Thông nhấn mạnh.

Đề xuất lập Sàn Giao dịch Hàng hóa quốc gia, nông sản Việt sẽ không phải "chạy theo" giá thế giới

Từ kinh nghiệm sau nhiều năm tham gia sâu rộng trên thị trường nông sản quốc tế, "vua tiêu" Phan Minh Thông đã đề xuất những giải pháp mang tính chiến lược để "đánh thức" tiềm năng to lớn của nông nghiệp Việt Nam.

"Để giải bài toán căn cơ, tôi cho rằng Việt Nam cần xây dựng Sàn Giao dịch Hàng hóa Quốc gia. Đây là một thiếu sót vô cùng lớn của Việt Nam. Trong khi nhiều nước có sàn giao dịch cho các mặt hàng chuyên biệt (như hoa ở châu Âu), chúng ta lại thiếu các sàn giao dịch cho những mặt hàng nông sản chủ lực như cà phê, gạo, hồ tiêu, thủy hải sản. Sàn giao dịch hàng hóa sẽ thu hút vốn, tạo công ăn việc làm và định hình giá trị thực cho nông sản Việt.

Đây sẽ là nền tảng quan trọng để nông sản Việt không chỉ “chạy theo" giá thế giới mà còn tham gia định hình giá trị toàn cầu", ông Thông nói.

Tiếp đó, ông Thông cho rằng, cần đầu tư mạnh vào các nhà máy chế biến sâu tại vùng nguyên liệu. Đây là chìa khóa để chấm dứt vấn đề "giải cứu" nông sản và nâng cao giá trị gia tăng.

Ông Thông kể lại câu chuyện về cà phê Sơn La, từ chỗ ít người biết, đến nay cà phê Arabica Sơn La đã trở thành một trong những loại cà phê ngon nhất thế giới nhờ Phúc Sinh xây dựng nhà máy hiện đại và mời chuyên gia Colombia về làm việc. Một hãng cà phê Thụy Sĩ 103 năm tuổi đã chọn cà phê Sơn La là một trong năm loại cà phê ngon nhất thế giới.

"Do đó, các nhà máy chế biến sâu sẽ giúp tiêu thụ khối lượng lớn nông sản khi vào mùa vụ, từ đó ổn định thị trường, không phải "giải cứu" ai cả", vị doanh nghiệp này khẳng định.

Giải pháp thứ ba, theo ông Thông là cần tiêu chuẩn hóa và xây dựng thị trường cho doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs). Việc thiếu chuẩn hóa khiến các doanh nghiệp SMEs khó có thể giao dịch, mua bán, thậm chí phải đóng cửa vì không bán được doanh nghiệp mà chỉ bán tài sản.

Thứ tư, cần cải thiện hệ thống logistics và xây dựng trung tâm kinh doanh ở nước ngoài, vì vấn đề vận chuyển hàng hóa hiện nay còn nhiều thách thức. Phúc Sinh đã chủ động thuê kho bãi tại Hamburg (Đức) và New York (Mỹ) từ năm 2007 để trữ hàng và kinh doanh, không phải đợi có khách hàng mới xuất khẩu. Ông Thông khuyến nghị Việt Nam cần xây dựng các trung tâm kinh doanh lớn ở nước ngoài, chủ động đưa hàng hóa ra thế giới.

Thứ năm, thay đổi tư duy biến nông sản thành sản phẩm đa dạng, giá trị cao. "So sánh với Nhật Bản, Đài Loan, nơi chiếc bánh gạo có thể biến hóa thành cả nghìn loại bánh khác nhau. Trong khi chúng ta đang đứng trên vựa nông sản, có thể nói là "mỏ vàng" cực kì tuyệt vời, thủy sản, gạo, cà phê mỗi năm đều mang lại hàng chục tỷ USD, thế thì phải tìm cách khai thác "mỏ vàng" đó một cách thông minh, tăng chế biến sâu để biến tiềm năng thành giá trị thực", ông Thông khẳng định.

Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Phúc Sinh bày tỏ tin tưởng rằng, với sự thúc đẩy mạnh mẽ từ Chính phủ, cùng với tư duy đúng hướng và sự khuyến khích kịp thời, các công ty tư nhân, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp, có thể tạo ra những thay đổi vượt bậc trong 5-10 năm tới.

"Kinh nghiệm quốc tế hóa của Phúc Sinh Group, với việc áp dụng ERP từ năm 2008 và tư duy kinh doanh toàn cầu, là minh chứng rõ nét cho thấy tiềm năng to lớn của nông sản Việt Nam khi được đầu tư và định hướng đúng đắn. Nếu được tháo gỡ các vướng mắc về chính sách, cộng đồng doanh nghiệp tư nhân có thể không chỉ nâng cao giá trị nông sản, mà còn tạo thêm hàng trăm nghìn việc làm, đưa thương hiệu Việt vươn tầm thế giới", ông Phan Minh Thông nhấn mạnh.