(06/1/2026) Đổi mới công nghệ - chìa khóa nâng tầm hạt điều Việt trên thị trường toàn cầu

Sự bứt phá của ngành điều Việt Nam trong những năm gần đây cho thấy một thực tế rõ ràng: công nghệ đã và đang trở thành nền tảng then chốt giúp ngành này chuyển mình từ sản xuất nông sản truyền thống sang một ngành chế biến hiện đại, có vị thế vững chắc trên bản đồ thương mại quốc tế. Nhờ ứng dụng khoa học - công nghệ, năng suất lao động tăng lên rõ rệt, tỷ lệ hao hụt giảm, chất lượng sản phẩm ngày càng đồng đều và đáp ứng tốt các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm khắt khe của thế giới.

Hình minh họa - Nguồn: IT

Theo Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS), năm 2025 khép lại với kết quả vượt kỳ vọng khi kim ngạch xuất khẩu điều ước đạt trên 5 tỷ USD, cao hơn đáng kể so với mục tiêu ban đầu 4,7 tỷ USD. Con số này không chỉ phản ánh sức bật của doanh nghiệp mà còn mở ra triển vọng cho năm 2026, trong đó trọng tâm là nâng cao giá trị gia tăng, giảm dần sự lệ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu và hướng tới phát triển bền vững.

Thành quả trên là kết tinh của nhiều yếu tố: sự điều hành chính sách linh hoạt, cải tiến quy trình sản xuất, đầu tư bài bản vào công nghệ và khả năng thích ứng của thị trường trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động. Chủ tịch VINACAS Phạm Văn Công nhận định, tăng trưởng xuất khẩu năm 2025 đã cho thấy rõ quá trình chuyển đổi của ngành điều - từ một lĩnh vực gắn với mục tiêu an sinh, xóa đói giảm nghèo trở thành ngành hàng tỷ USD, hiện diện tại hơn 100 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Nhìn lại chặng đường phát triển, dấu ấn công nghệ hiện diện xuyên suốt. Trước năm 2010, chế biến điều ở Việt Nam chủ yếu dựa vào lao động thủ công, năng suất thấp và chi phí cao. Bước ngoặt xuất hiện khi VINACAS triển khai dự án KC.07 về khoa học - công nghệ "chế tạo máy tự động tách vỏ cứng, bóc vỏ lụa" từ năm 2008-2009 và đưa vào vận hành từ năm 2010-2011. Kể từ đó, toàn ngành bước sang giai đoạn mới với hiệu quả sản xuất cao hơn, chất lượng ổn định hơn và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng tốt.

Nhờ cơ giới hóa và tự động hóa, hạt điều Việt Nam dần khẳng định sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu, đặc biệt tại những thị trường khó tính như Mỹ, Liên minh châu Âu (EU), Trung Quốc, Nhật Bản,...

Tuy vậy, thách thức lớn nhất hiện nay của ngành không còn nằm ở khâu chế biến mà tập trung ở nguồn nguyên liệu. Mỗi năm, các nhà máy trong nước cần trên 3 triệu tấn điều thô, trong khi nguồn cung nội địa chỉ đáp ứng khoảng 10%. Phần lớn nguyên liệu còn lại phải nhập khẩu, chủ yếu từ châu Phi và Campuchia, trong đó từ châu Phi chiếm khoảng hai phần ba tổng lượng nhập. Sự phụ thuộc này khiến ngành điều dễ bị tổn thương trước những thay đổi về chính sách xuất khẩu của các quốc gia cung ứng.

Trước thực trạng đó, VINACAS đã kiến nghị Chính phủ cùng các bộ, ngành và địa phương xem xét tăng cường kiểm soát nhập khẩu nhân điều còn vỏ lụa và nhân trắng nhằm bảo vệ sản xuất trong nước; đồng thời siết chặt hàng rào kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng, chỉ cho phép nhập khẩu nguyên liệu đạt chuẩn.

Song song với đó, bài toán phát triển vùng nguyên liệu trong nước được xác định là ưu tiên chiến lược. Diện tích trồng điều hiện đang thu hẹp do cạnh tranh với nhiều loại cây trồng khác có hiệu quả kinh tế cao hơn. VINACAS đề xuất Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng chương trình khôi phục và mở rộng vùng trồng, đặc biệt tại Tây Nguyên và Đông Nam Bộ; nghiên cứu, chọn tạo giống điều có năng suất cao, chất lượng tốt để thay thế các vườn cây già cỗi. Việc tái canh điều, theo lãnh đạo Hiệp hội, cần được triển khai bài bản như chương trình tái canh cà phê, với sự hỗ trợ về vốn, kỹ thuật và cơ chế khuyến khích phù hợp.

Với sự đồng hành của chính sách, nỗ lực đổi mới từ doanh nghiệp và việc ứng dụng công nghệ xuyên suốt chuỗi giá trị, ngành điều Việt Nam hoàn toàn có cơ hội tiến xa hơn nữa - không chỉ giữ vững vị trí dẫn đầu thế giới về chế biến mà còn tạo đột phá về giá trị, xây dựng thương hiệu quốc gia thay vì chỉ dừng lại ở xuất khẩu sản phẩm sơ chế hay đi gia công.

BTV. (theo Tạp chí DN&TT)

VP VINACAS h/c